عبد الرحمن جامى
8
مرقع نى نامه جامى ( فارسى )
سه روز به زندان افتاده است . 23 به اين موضوع در تذكرهها و منابع احوال او اشاره نشده است . وجود نسخهء نفيس جهانگشاى نادرى متعلّق به مجموعهء استاد اديب برومند مىتوانست بهطور عادى حاكى از ترتيب دادن نسخهاى فاخر براى ارمغانى شاهوار باشد . 24 اما تعدّد اينگونه نسخههاى نفيس مرتبط با ميرزا مهدى خان كه با شناخت مهر تملّك او شناسايى شد ، با در نظر گرفتن ساير قرينههاى نسخهشناسى از قبيل طرز تقريبا يكسان كتابآرايى ، نوعى وحدت سليقگى ناشى از رعايت پسند و ذوق سفارشگر كه بين نقشپردازيها و كارمايههاى كتابگرى در همهء اين نوع نسخهها به چشم مىآيد ، همچنين به كار گمارى هنرمندان خاصّ ، على اشرف و محمّد هادى ، اين حدس را برمىانگيخت كه همهء اين آثار به درخواست و سفارش ميرزا مهدى خان تهيه يا بازسازى شده است و ميرزا مهدى خان هم بمانند بسيارى از رجال و ديوانيان قديم شخصيّتى فرزانه و صاحب ذوق و هنرشناس و كتابدوست و كتابخانهدار بوده است و هنرمندان و كتابآرايان بنام عصر در دستگاه و كتابخانهء او به كتابگرى و پديد آوردن نسخههاى نفيس مىپرداختند . پديد آوردن اينگونه آثار هنرى با توجّه به مقتضيات عصر به صرف وجود هنرمندان بدون پشتوانهء همّت و حمايت شخصيّتى با ذوق و توانگر و گشادهدست و هنرشناس كه از عهدهء هزينههاى گزاف كار برآيد امكانپذير نبوده است . به هر تقدير اين حدس با بررسى وقفنامهء كتابخانهء ميرزا مهدى خان و دسترسى به يادداشتهاى خريداران و « عرض » بعضى از نسخهها و ساير قراين و مدارك و اطّلاعات به تدريج قوت گرفت و به يقين پيوست . ميرزا مهدى خان به گردآورى كتابهاى نفيس و خطوط منسوب و تدوين و حفظ و ترتيب قطعات پياده و پراكنده به صورت مرقّع اهتمام خاصّ داشت . به همين سبب در عصر او بهطور معمول كتابهاى ارزنده و نفيس به ميرزا مهدى خان عرضه يا تقديم مىشد . به اين موضوع به مناسبت در برخى از مدارك تاريخى آن دوره اشاره شده است . خواجه عبد الكريم كشميرى در كتاب بيان واقع ضمن شرح ماجراى ازدواج نادر شاه با خواهر ابو الفيض خان ، حاكم بخارا ، يا به تعبير خود او والى توران ، نوشته است : عروس به رسم پاانداز بيست جلد كتاب خوشخطّ و دوصد رأس اسب تركى و سه صد نفر شتر به معه جيقّهء مرصّع كه به سر مىزدند به خدمت شاه فرستادند . . . جيقّه را واپس دادند كه سلطنت ماوراءالنّهر بر شما مبارك است و حيوانات را به كارخانجات سپرد و كتابها به مهدى خان منشى الممالك و ميرزا زكى و ملّا فردوسى 25 و غيره انعام فرمود . 26